3. Motiverende gespreksvoering als techniek bij coaching
Motiverende gespreksvoering
Motiverende gespreksvoering is een methode om de motivatie en behandeltrouw van patiënten te bevorderen [5]. Motiverende gespreksvoering heeft een paar belangrijke uitgangspunten: samenwerken met de patiënt, onderzoeken wat er leeft bij de patiënt en hierbij aansluiten en het onderdrukken van de reflex om gelijk adviezen te geven. Het kan worden toegepast bij gedragsverandering. Mensen staan namelijk vaak ambivalent tegenover een verandering: ze willen wel én niet veranderen. Het woord ‘maar’ is een teken van ambivalentie (ik moet wel afvallen, maar ik heb een hekel aan bewegen). Hulpverleners zijn vaak voor verandering en proberen iemand ervan te overtuigen dat dat het beste is. De patiënt gaat dan vaak de andere kant verdedigen en praat zichzelf van verandering af. Dit zorgt voor weerstand, iemand gaat bijvoorbeeld met je in discussie of ontkent dat er een probleem is.
Beter is het om te proberen om verandertaal te ontlokken, de tegenhanger van weerstand. Verandertaal zijn uitspraken over de wens of redenen om te veranderen. Jezelf horen praten over redenen voor verandering verhoogt de motivatie. Het is belangrijk om verandertaal te versterken/bekrachtigen. Er zijn 6 typen verandertaal: verlangen (ik wil…), vermogen (ik zou kunnen…), redenen (waarschijnlijk zou ik me beter voelen als ik…), noodzaak/behoefte (ik moet wel…), vastbeslotenheid (ik ga…) en stappen zetten (deze week ben ik begonnen met…). Om verandertaal uit te lokken kun je vragen naar de voors en tegens van de huidige situatie en van verandering. Hieronder staan een aantal gesprekstechnieken uitgelegd die je kunt gebruiken bij motiverende gespreksvoering. Daarna volgen 2 filmpjes. Het eerste filmpje is een voorbeeld van een coaching gesprek waarbij motiverende gespreksvoering niet wordt ingezet. In het tweede filmpje wordt motiverende gespreksvoering wel op een goede manier gebruikt.
Gesprekstechnieken bij motiverende gespreksvoering
Er zijn een aantal gesprekstechnieken belangrijk bij motiverende gespreksvoering. Daarin kan een onderscheid gemaakt worden tussen algemene technieken en specifieke technieken. Algemene technieken zijn open vragen stellen, luisteren, reflecteren, samenvatten en informatie geven. Specifieke technieken zijn b.v. het uitlokken van verandertaal en het vragen naar iemands motivatie m.b.v. een schaal. Deze technieken worden hieronder besproken.
Algemene technieken
Open vragen stellen
- Als je open vragen stelt krijg je vaak meer informatie.
- Probeer niet in de valkuil van vraag en antwoord te stappen: dat je heel veel (gesloten) vragen stelt waar iemand dan antwoord op geeft. Probeer iemand zelf te laten vertellen door open vragen te stellen.
Luisteren
- Met luisteren kun je informatie vergaren en de relatie met iemand verbeteren.
- Je kunt een uitnodiging doen in de vorm van een open vraag, zodat je daarna kunt luisteren.
- Stiltes zijn nuttig en kleine uitnodigende reacties zoals ja, ja of hm hm kunnen ook helpen.
Reflecteren
- Reflecteren is nadat je geluisterd hebt in eigen woorden teruggeven wat iemand je verteld heeft in de vorm van een uitspraak (geen vraag), b.v. dus u voelt zich niet zo lekker. Daarna praat iemand vaak vanzelf verder en kun je weer luisteren.
- Je kunt weerstand en verandertaal reflecteren, b.v. u heeft het idee dat het programma u ook een hoop op kan leveren.
Samenvatten
- Een samenvatting biedt een terugblik op (een deel van) het gesprek en haalt de kern eruit.
- Een samenvatting is een bewijs dat je geluisterd hebt en je kunt checken of je iets hebt gemist. Daarna kun je eventueel van richting veranderen.
- Probeer in een samenvatting verandertaal te verwoorden.
Informatie geven
- Tenslotte kun je informatie geven, vraag daarvoor wel toestemming. Kijk waar iemand behoefte aan heeft.
- Je kunt keuzemogelijkheden aanbieden en praten over wat anderen doen.
- Geef niet teveel informatie en breng het positief.
Specifieke technieken
- Je kunt vragen stellen die verandertaal uitlokken (b.v. wat zou je het liefst willen? of wat zou je kunnen doen?).
- Je kunt ook werken aan de beslissingsbalans. Dat wil zeggen, vragen naar de voors en tegens van de huidige situatie en van verandering (b.v. wat zou een voordeel zijn van verandering of wat zou een nadeel zijn van verandering). Vraag eerst naar de voordelen van de huidige situatie en de nadelen van verandering. Vraag daarna naar de nadelen van de huidige situatie en de voordelen van verandering. Dan komt iemand als het goed is met verandertaal en dat kun je dan bekrachtigen. B.v. wat zou een nadeel zijn van het oppakken van een oefening en wat zou een voordeel zijn van het oppakken van een oefening?
- Je kunt ook direct vragen naar iemands motivatie m.b.v. een schaal: kun je aangeven op een schaal van 1 tot 10 hoe gemotiveerd je bent om te veranderen? Of: Op een schaal van 1 tot 10, hoe ver ben je al in de richting van verandering? Je zou daarna kunnen vragen waarom iemand niet een lager cijfer heeft gegeven en wat er moet gebeuren om het cijfer omhoog te laten gaan. Dan volgt er verandertaal. B.v. op een schaal van 1 tot 10, hoe gemotiveerd ben je om een oefening te gaan doen?
- Je kunt ook vragen naar de volgende stap: vraag dan wat iemand nu wil gaan doen of van plan is (b.v. wat wil je gaan doen?).
- Ook kun je gebruik maken van hypothetische taal als iemand nog niet direct voor verandering lijkt te zijn (b.v. mocht je het besluit nemen om…).
Motiverende gespreksvoering tijdens de coaching
Je voert je gesprek altijd in de spirit van motiverende gespreksvoering. Dat wil zeggen dat je goed probeert aan te sluiten bij de belevingswereld van de deelnemer, dat je een samenwerkende houding aanneemt, en dat je altijd begrip toont mocht er weerstand ontstaan. De algemene technieken die je daarbij inzet zijn: open vragen stellen, goed luisteren, en af en toe reflecteren en samenvatten. Wat je zeker niet doet, is een belerende houding aannemen of iemand proberen te overtuigen. Ook de meer specifieke motiverende gespreksvoering technieken kunnen ingezet worden tijdens de coaching. Als deelnemers b.v. hun oefeningen niet zo trouw uitvoeren, kunnen deze technieken erg behulpzaam zijn. Je zou dan bijvoorbeeld kunnen vragen naar de voor- en nadelen van het niet uitvoeren van de oefeningen. Je zou op die manier uitspraken kunnen ontlokken die ervoor zorgen dat mensen hun oefeningen meer trouw zullen gaan uitvoeren.
Voorbeeld video's
Hieronder kun je 2 filmpjes bekijken. Het eerste filmpje is een voorbeeld van een coaching gesprek waarbij motiverende gespreksvoering niet wordt ingezet. In het tweede filmpje wordt motiverende gespreksvoering wel op een goede manier gebruikt. Er wordt bij de filmpjes om een paswoord gevraagd. In beide gevallen is dit paswoord: el-coach.